Quản lý xung động

. Trần Đình Hoành
.

Những xung động—nổi nóng, sợ hãi, tham lam, nói dối, giành giật…–thường là ta không muốn làm, nhưng vẫn phải làm. Biết là không nên cãi nhau, nhưng ai đó nói loáng thoáng là mình kém thông minh, thì mình nổi tự ái trong lòng và tìm cách choảng lại ngay.
Sở dĩ như vậy là vì hệ thần kinh của ta đã được điều kiện hóa (conditioned) nhiều năm như thế: nghe phê phán thì bực, thấy tiền thì tham, mở miệng thì luôn thêm bớt làm đẹp cho mình… Central processor của ta đã được lập trình như thế thì cứ thế mà làm. Cho nên những thói quen xung động có sức mạnh vượt qua ý muốn của ta và bắt ta làm điều mà bình thường ta thực sự không muốn làm.
Chính vì vậy mà việc luyện tâm, hay người ta thường gọi là tập luyện tính tình, thường là việc rất khó đối với nhiều người chúng ta, và đôi khi chúng ta có cảm tưởng tuyệt vọng là mình quá tồi hay sao mà chỉ có vài tật xấu mà không bao giờ bỏ được.
Chính vì vậy mà các phương pháp luyện tâm truyền thống thường rất khoa học để chuyển hóa trái tim của mình qua thời gian.
1. Ngồi Thiền: Để tập hệ thần kinh không nhảy lung tung, nằm yên, tập trung vào một chỗ như là hơi thở, để hệ thần kinh quen được ta kiểm soát, thu vào một điểm, không còn tự do đứng chỗ này bảo ta giận, đứng chỗ kia bảo ta ghen, đứng chỗ nọ bảo ta tham…
Thiền chẳng gì khác hơn là làm cho hệ thần kinh trở thành dịu dàng, thuần thục, nằm yên, thay vì nhảy choi choi như khỉ cả ngày.
Nếu ta Thiền lâu ngày, thì hệ thần kinh sẽ quen tĩnh lặng, ai nói gì chọc gì ta cũng không nhảy đùng đùng lên nữa.
Các cách sống cùng nền tảng khoa học như Thiền cũng đều là các cách để huấn luyện hệ thần kinh như thế: Đi chậm lại, nói chậm lại, sống chậm lại, lắng nghe, tập trung vào một việc một lúc (Thiền từng phút)…
Nếu ta biết cách cầu nguyện, cầu nguyện với trái tim khiêm tốn, thành thật và yêu người, thì sự cầu nguyện có hậu quả tĩnh lặng hệt như Thiền. (Điều khó khăn là nhiều người càng cầu nguyện thì càng xung động vì họ cầu nguyện kiểu “Xin Chúa/Phật cho những tên giặc gian đó chết đi và đền tội sớm”. Cầu nguyện xung động như thế thì càng cầu nguyện ta càng xung động).
2. Hỗ trợ bằng lý trí: Tự nhắc nhở thường xuyên rằng mình là Phật đang thành, là con Thượng đế… thì cũng giúp cho mình quen hành động và tư duy dịu dàng chính chắn như Phật, như con Thương đế.
Hoặc là tự nhắc mình rằng mọi sự chỉ là phù du, tất cả chỉ là Không… cũng giúp mình bớt tham lam, la lối, giành giật.
Hoặc nói rằng mình sống theo gương Chúa Giêsu cũng giúp mình khiêm tốn, yêu thương, chịu đựng…
3. Thực hành hàng ngày trong mọi cung cách tư duy và ứng xử với người khác: Càng ứng xử khiêm tốn, thành thật và yêu người thường xuyên trong ngày, ta càng tăng tĩnh lặng trong tâm.
Pratice makes perfext.
Ba cách tập bên trên đi chung với nhau và hỗ trợ nhau. Nhưng phần số 3 là phần rốt ráo. Có nhiều thiền sư, tu Thiền đã nhiều năm, nhưng trong cách ứng xử với người khác thì rất nhiều kiêu căng và tự ái. Đó là vì các vị lo vào cách số một—ngồi Thiền—mà không quan tâm đến cách số 3—khiêm tốn trong ứng xử–nhất là khi các vị ngồi trên bục giảng cao và các giáo dân ngồi bẹp dưới thấp.
Ngồi Thiền hay cầu nguyện thì cũng hoàn toàn chẳng nghĩa lý gì cả nếu chúng ta không thực sự, thực sự, thực sự, cảm nhận trong lòng rằng bà gánh hàng rong kia, người phu quét đường kia, em bé kia… thực sự bình đẳng với mình, và có lẽ là còn hơn mình nữa, nếu có tận thế hôm nay có lẽ họ sẽ được vào nước thiên đàng trước mình tham sân si.
Thái độ khiêm tốn như thế là mẹ đẻ của tĩnh lặng.

Bài viết cùng chuyên mục: